Gurugram News: ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਹਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ‘ਤੇ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਿਜ਼ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਚੌਕ-ਚੌਰਾਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਲ-ਜਮਾਓ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ (MCG) ਲਈ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.-ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਅਤੇ ‘ਏਅਰਸਕ’ (AIReSQ) ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ 257 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ 117 ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਪਾਣੀ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਅੰਦਰ 107.3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ 73 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਰਹੀ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਧਰੀ “ਫਲੱਡ-ਅਸਤਰਾ” ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ ਕੁੱਲ 31.48 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ 30.98 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 0.50 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਏ ਵਹਾਅ ਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਬਾਦਲਾ 44,237 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੈਕਟਰ 1 ਤੋਂ ਸੈਕਟਰ 111 ਵੱਲ ਵਗਿਆ ਸੀ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ 125 ਸਾਂਝੇ ਜਲ-ਨਿਕਾਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾਲੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨਾ ਮਸਲੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਐੱਮ.ਸੀ.ਜੀ. ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਦਾਹੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, “ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਆਰਜ਼ੀ ਮੱਲ੍ਹਮ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਿਕਾਸੀ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।”
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁੱਖ ਹੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰਾਂ—ਰਾਜੀਵ ਚੌਕ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੌਕ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਰੋਡ—ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰਲਾ ਪੱਧਰ 5.26 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 10.80 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਦਰਮਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ‘ਡਿਟੈਂਸ਼ਨ ਟੈਂਕ’ (ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਟੋਏ) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰੀਖਣ ਲਈ ਮਾਡਲ ਆਕਾਰ 14,000 ਘਣ ਮੀਟਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਪੜਾਵੀ ਸਫ਼ਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (ਛਾਣਨਾ, ਗਾਰ ਬੈਠਾਉਣਾ, ਫਿਲਟਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ) ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਏਗਾ। ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਜੇਕਰ ਅੱਗੇ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ) ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ (ਐਕੁਈਫ਼ਰ) ਵਿੱਚ ਰੀਚਾਰਜ ਖੂਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਉਪਰਲੇ (ਘੱਟ ਡੂੰਘੇ) ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਾਲਮ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਦੋ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰਲੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ 10.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 25.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ, ਜਦਕਿ ਪਰੀਖਣ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅਧਿਕਾਰੀ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਵੇਖਣ, ਐਕੁਈਫ਼ਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
